Fonoskopia: badanie autentyczności nagrań, kryminalistyczna identyfikacja mówców, spisywanie treści nagrań


Badania fonoskopijne, badanie autentyczności nagrać cyfrowych i analogowych, kryminalistyczna identyfikacja mówców, spisywanie treści nagrań zakłóconych.


wizytowka_verti

Wykonuję opinie kryminalistyczne z zakresu fonoskopii na potrzeby organów procesowych (sądów, prokuratur oraz służb porządku publicznego) na podstawie postanowienia o powołaniu/ zasięgnięciu opinii biegłego zgodnie z:

  • art. 193. § 1., art. 194., art. 200. § 1. Kodeksu postępowania karnego (Dz. U. 1997 nr 89 poz. 555) lub
  • art. 290. § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 nr 43 poz. 296).

Zakres badań fonoskopijnych obejmuje przede wszystkim: identyfikację mówców, badanie autentyczności nagrania (cyfrowego lub analogowego), spisywanie treści nagrania, korekcja nagrania poprawiająca zrozumiałość mowy.

 

Badania prowadzone są w oparciu o wytyczne i rekomendacje następujących stowarzyszeń:

  • Międzynarodowego Stowarzyszenia Fonetyków i Akustyków Sądowych (International Association for Forensic Phonetics and Acoustics – IAFPA),
  • Eksperckiej Grupy Roboczej Kryminalistycznej Analizy Mowy i Materiału Audio Europejskiej Sieci Laboratoriów Kryminalistycznych (European Network of Forensic Science Institutes, Expert Working Group Forensic Speech and Audio Analysis),
  • Naukowej Grupy Roboczej Kryminalistycznego Rozpoznawania Mówców, działającej pod auspicjami Federalnego Biura Śledczego USA (Federal Bureau of Investigation, Scientific Working Group for Forensic and Investigatory Speaker Recognition, FBI SWG-Speaker)
  • Naukowej Grupy Roboczej Zajmującej się Cyfrowymi Dokumentami Elektronicznymi w tym badaniem autentyczności nagrań cyfrowych, działającej pod auspicjami Federalnego Biura Śledczego USA (Federal Bureau of Investigation, Scientific Working Group on Digital Evidence)
  • Mędzynarodowego Stowarzyszenia Inżynierów Dźwięku (Audio Engineering Society): AES27-1996 (r2007): AES recommended practice for forensic purposes — Managing recorded audio materials intended for examination.

    Dorobek naukowy – wybrane pozycje

1) W. Maciejko, J. Rzeszotarski, T. Tomaszewski, 50 lat polskiej fonoskopii, Problemy Kryminalistyki, CLK KGP, nr 269/2010, Warszawa 2010.
2) T. Tomaszewski, W. Maciejko, J. Rzeszotarski, T. Tomszycki, Registratura fonoskopijna – nowe narzędzie w walce z terroryzmem, „Prokuratura i Prawo” nr 11, Instytut Ekspertyz Sądowych, Warszawa 2011.
3) W. Maciejko, Biometryczne rozpoznawanie mówców w kryminalistyce, Problemy Kryminalistyki, CLK Policji, nr 275/2012, Warszawa 2012.
Wyróżniony przez Polskie Towarzystwo Kryminalistyczne za cykl artykułów z dziedziny kryminalistycznej identyfikacji mówców
4) W. Maciejko, The effect of voice transmission over IP on text-independent speaker verification performance, Materiały konferencyjne, XVI Poznańskie Warsztaty Telekomunikacyjne, Politechnika Poznańska, Poznań 2012.
5) I. Krzosek-Piwowarczyk, O. Komosa, W. Maciejko, Kryminalistyczna identyfikacja mówcy maskującego głos, CLK Policji, Problemy Kryminalistyki, nr 280/2013, Warszawa 2013.
6) W. Maciejko, System automatycznej identyfikacji mówców – nowe narzędzie analizy fonoskopijnej, Materiały konferencyjne „Zjazd Katedr Kryminalistyki Współczesna kryminalistyka – wyzwania i zagrożenia”, Szczytno 9-11.09.2013
7) W. Maciejko, Wpływ transmisji głosu z wykorzystaniem telefonii internetowej VoIP na skuteczność automatycznego systemu kryminalistycznej identyfikacji mówców opartego na metodzie EM-UBM-MAP, CLK Policji, Problemy Kryminalistyki, 283/2014.
8) W. Maciejko, The effect of voice over IP transmission degradations on MAP-EM-GMM speaker verification performance, Archives of acoustics, artykuł w trakcie recenzji.

 

Przedmiot i metody badań fonoskopijnych

Kryminalistyczna identyfikacja mówców jest jedną z dyscyplin badań fonoskopijnych. Jej celem jest zbadanie czy zarejestrowane na zabezpieczonym nośniku wypowiedzi pochodzą od wskazanej w postanowieniu osoby. Podstawowym narzędziem badań jest metodajęzykowo-pomiarowa.

Badania autentyczności nagrań cyfrowych i analogowych polegają na wykrywaniu ingerencji w ciągłość zapisu która skutkuje modyfikacją zapisanej w nagraniu dowodowym treści. Metod badania autentyczności nagrań jest wiele. W przypadku nagrań analogowych są (były) to krytyczny odsłuch (tzw. critical listing – patrz publikacje H. Hollien), analiza spektrograficzna, analiza przebiegu czasowego a także analiza zapisu pola megnetycznego utrwalonego na taśmie . W przypadku nagrań cyfrowych do najważniejszych metod należą, podobnie jak w przypadku nagrań analogowych odsłuch połączony z analizą spektrograficzną i przebiegiem czasowym, a takżeanaliza wahań częstotliwości prądu sieci elektroenergetycznej oraz inspekcja metadanych plików dźwiękowych. W przypadku gdy zabezpieczono oryginalny nośnik może być on przebadany z wykorzystaniem metod, którymi posługuje się informatyka śledcza.

Spisywanie treści nagrań prowadzone jest tzw. metodą wiernego odsłuchu . Jej ogólne zręby opisane zostały w publikajach Stanisława Błasikiewicza (uważanego za twórcę polskiej fonoskopii). Badania tego typu prowadzone są poprzez wielokrotny odsłuch fragmentów charakteryzujących się złą zrozumiałością mowy. Treść spisywana jest wraz z błędami językowymi oraz wulgaryzmami. Często opatrzona jest komentarzami eksperta, które odnoszą się do zjawisk dźwiękowcyh zarejestrowanych w tle o ile mogą mieć związek z prowadzonym postępowanie. Równolegle ze spisywaniem treści prowadzona jest identyfikacja w obrębie materiału dowodowego.

Korekcja nagrań poprawiająca zrozumiałość mowy w przypadku niektórych nagrań jest ważnym elementem w procesie spisania treści. W nagraniach będących przedmiotem analizy eksperta fonoskopii, bardzo często występują zakłócenia, których charakterystyka częstotliwościowa ulega zmianie w funkcji czasu, ponadto ich amplituda jest duża w stosunku do sygnału mowy. W takim przypadku zrozumiałość wypowiedzi dowodowych spada. Arsenał metod usuwających zakłócenia z sygnału jest ogromny. Jednak ich poważnym ograniczeniem jest nakładanie widma zakłóceń na charakterystykę sygnału mowy, co ma miejsce w większości spraw trafiających do biegłych. W takich przypadkach najlepszą wersję korekcji stanowi kompromis pomiędzy stopniem ograniczenia zakłócenia a ingerencją w użyteczny sygnał mowy. Do najważniejszych metod wykorzystywanych w trakcie korekcji nagrań należą: filtracja z wykorzystaniem filtrów FIR (ang. finite impulse response) oraz IIR (ang. infinite impulse response), które pozwalają skutecznie usuwać zakłócenia, których charakterystyka częstotliwościowa nie ulega zmianie w funkcji czasu oraz różnego rodzaju filtry adaptacyjne – najprostrze to LMS (ang. least mean square) oraz RLS (ang. root least square).

 

Informacje dla zleceniodawców

Ile kosztują badania fonoskopijne?

Cena wykonania badań jest uzależniona od: czasu trwania materiału badawczego, jakości nagrania, liczby nagrań (bardzo ważne w odniesieniu do materiałów z kontroli operacyjnej PT oraz PTK) oraz oczywiście zakresu badań. W przypadku spisania treści zwykło się przyjmować, że opracowanie 1 minuty nagrania zajmuje do około 3 godzin czasu pracy eksperta. Podobny nakład czasu należy przeznaczyć w przypadku identyfikacji mówcy oraz badania autentyczności. Liczbę godzin należy przemnożyć przez godzinową stawkę pracy biegłego sądowego. Przedstawione informacje są to dane uśrednione. W praktyce ze względów podanych we wstępie koszt wykonania badań może być każdorazowo podany przez biegłego po zapoznaniu się z materiałem badawczym.

Jaka jest wiarygodność wniosków z badań fonoskopijnych?

Opinia fonoskopijna to opinia ekspercka. Oznacza to, że jej wynik jest zależny w dużej mierze od tego co ekspert jest zdolny zaobserwować oraz jak potrafi zinterpretować zaobserwowane zjawiska. Pytanie o wiarygodność badań fonoskopijnych to w istocie pytanie o stopień biegłości i rzetelność prowadzonych badań przez biegłego. Praktyka pokazuje, że do najczęstrzych błędów popełnianych przez biegłych fonoskopii należą:
1. w odniesieniu do identyfikacji mówców:
– niewłaściwa interpretacja wyniku analizy statystycznej widmowych cech osobniczych (np: częstotliwości formantowych lub tonu krtaniowego),
– błędy w procedurze pomiaru cech,
– wykorzystanie tylko niektorych cech językowych, które można dostrzec „na słuch”, nie przeprowadzając szczegółowej analizy językowej,
– stawianie wniosków sprzecznych z informacjami zawartymi w sprawozdaniu,
2. w odniesieniu do badań autentyczności nagrań (należy nadmienić, że wielu biegłych fonoskopii nie wykonuje badania autentyczności nagrań cyfrowych):
– zastosowanie jedynie procedury odsłuchu krytycznego, pomijając inne metody, które w odniesieniu do nagrań cyfrowych są równie ważne (lub ważniejsze) lub też opieranie się tylko na jednej metodzie z całkowitym pominięciem innych metod (do kluczowych metod należą: odsłuch krytyczny, analiza spektrograficzna połączona z analizą czasowego przebiegu fali, analiza nagłówka, analiza metadanych, analiza właściwości, metoda przydźwięku sieciowego (tzw. ENF – ang. electric network frequency), analiza długoterminowa widma, analiza tła akustycznego, analiza fazy składowych tła, analiza ewentualnego urządzenia dostarczonego do badań pod kątem zgodności właściwości rejestracji z charakterystyką z nagrania dowodowego, statystyczna analiza kompresji, analiza ramek w niektórych metodach stratnej kompresji, etc),
– brak odpowiedzi na postawione pytania w zamian pojawiaja się podsumowanie sprawozdania z badań, które dla organu procesowego nie majacego widzy specjalnej w zakresie cyfrowego przetwarzania sygnałów, jest bezużyteczne,
– manipulowanie definicją autentyczności oraz poszukiwanie obiektywnych przeszkód, które nie pozwalają na sformułowanie jasnych wniosków z badań wystawiając przy tym rachunek z zastanawiającymi kwotami.


Badania fonoskopijne, badanie autentyczności nagrać cyfrowych i analogowych, kryminalistyczna identyfikacja mówców, spisywanie treści nagrań zakłóconych.